Zekât Hesaplama

Zekât hesabında önce zekâta tabi varlıklar belirlenir, düşülebilecek borçlar çıkarılır ve kalan tutar nisapla karşılaştırılır. Nisap, yükümlülük için esas alınan asgari zenginlik ölçüsüdür. Bu araç nakit, altın, gümüş, ticari mal, alacak ve yatırım değerlerini toplar; seçilen nisaba ulaşan net tutarın kırkta birini, yani %2,5'ini gösterir. Nisap eşiği tutardan ayrıca çıkarılmaz.

Para ve ticari mal hesabında altın nisabını kullanın. Din İşleri Yüksek Kurulunun para ve ticaret mallarına ilişkin kararı, 24 ayardan 80,18 gram altının değerini esas alır. Formdaki gümüş seçeneği farklı bir eşik hesaplar; nakit birikimi için iki seçenek birbirinin yerine gelişigüzel kullanılmamalıdır.

Nisabı geçmek ile zekât vaktinin gelmesi farklı koşullardır

Formda çıkan tutar, girdiğiniz varlıklara ve seçtiğiniz ölçüye bağlı bir ön hesaptır. Araç nisaba ilk ulaştığınız günü veya üzerinden bir kamerî yıl geçip geçmediğini sormaz. Kamerî yıl, ay takvimine göre belirlenen yıldır; miladi takvimde aynı güne dönmekle karıştırılmamalıdır.

Kurulun maaş ve ücret birikimlerine ilişkin açıklaması, temel ihtiyaçlar ve ilgili borçlardan sonra nisaba ulaşılan günü zekât yılının başlangıcı kabul eder. Bir kamerî yıl sonunda nisap mevcutsa o tarihteki zekâta tabi birikim değerlendirilir. Bu yaklaşımda yıl içinde birikime eklenen maaş için her defasında ayrı bir yıl sayılmaz.

Dolayısıyla ekranda 10.000 TL görünmesi, bütün kişisel koşullarınızın kontrol edildiği anlamına gelmez. Malın size ait olması, zekâta tabi niteliği ve yıl koşulu ayrıca belirlenmelidir. Tarım ürünleri veya hayvanlar için de bu formun sabit %2,5 oranını kullanmayın; bunların ayrı hükümleri vardır.

2026 için tek bir sabit TL nisabı neden yok?

Altın nisabının TL karşılığı, hesapta kullanılan gram fiyatıyla değişir:

Altın nisabı = 80,18 × 24 ayar altının gram fiyatı. Araç fiyatı canlı olarak almaz. 24 ayar altın gram fiyatı alanına hesap gününde esas aldığınız değeri girmeniz gerekir. Yalnız nakit hesaplıyor olsanız bile altın ölçüsünü seçtiğinizde bu fiyat gereklidir.

Aşağıdaki örneklerin tamamında 24 ayar gram altın fiyatı 6.000 TL varsayılmıştır. Bu tutar güncel piyasa fiyatı değildir. Böylece örnek nisap 80,18 × 6.000 = 481.080 TL olur. Fiyat değiştiğinde aynı nakit birikiminin nisaba göre durumu da değişebilir; örnekteki TL eşiğini kendi hesabınıza sabit olarak taşımayın.

Varlık ve borçlarla bir zekât hesabı örneği

Aşağıdaki kişinin varlıklarının zekâta tabi olduğu, borçlarının düşülebilir nitelik taşıdığı ve yıl koşulunun sağlandığı varsayılmıştır. Altın değeri, seçilen ayarın saf altın karşılığı üzerinden hesaplanır.

700.000 TL, örnekteki 481.080 TL nisabını geçtiği için hesap bütün net tutar üzerinden yapılır. Önce nisabı çıkarıp yalnız 218.920 TL'nin %2,5'ini almak doğru yöntem değildir. Net varlık tam 481.080 TL olsaydı eşik sağlanır ve karşılık 12.027 TL olurdu. Borç varlığı aşarsa araç net değeri sıfır gösterir; negatif zekât üretmez.

14 ayar ve 22 ayar altın zekâtı nasıl hesaplanır?

Altın alanına takının gramını, ayar alanına kendi ayarını girin. Fiyat alanına ise seçtiğiniz ayarın değil, 24 ayar altının gram fiyatını yazın. Araç ayar düzeltmesini kendisi yaptığı için 14 ayar fiyatını ayrıca kullanmanız, değeri iki kez azaltabilir.

Has altın karşılığı = gram × ayar ÷ 24. Örneğin 100 gram 14 ayar altının hesaplanan saf altın karşılığı yaklaşık 58,33 gramdır. Kurulun farklı ayarlardaki altınlara ilişkin kararında tercih edilen ölçü de 24 ayar altının değeridir. Kararda, Hanefî görüşüne göre toplam ağırlığı esas alarak hareket etmenin mümkün olduğu ayrıca açıklanır. Bu araç o ayrı görüş için bir hesap modu sunmaz.

Tablodaki has gramlar gösterim için yuvarlanmıştır; TL hesapları yuvarlanmamış değerlerle yapılmıştır. Altın tek başına nisaba ulaşmıyorsa nakit ve diğer zekâta tabi mallarla birlikte değerlendirilir. Takının tamamı, taşları ve işçiliği saf altın değildir. Araç kuyumcu değerlemesi yapmaz; gram ve ayar üzerinden metal karşılığı hesaplar. Elinizdeki eşyanın doğru ağırlığını, ayarını ve değerleme esasını belirlemeden sonucu kesin kabul etmeyin.

Form tek altın ayarı alır. Birden fazla ayarınız varsa her grubun has karşılığını ayrı hesaplayıp toplamını 24 ayar seçili olarak girebilirsiniz. Örneğin 50 gram 22 ayar ve 40 gram 14 ayar için toplam 50 × 22 ÷ 24 + 40 × 14 ÷ 24, yaklaşık 69,1667 gramdır. Toplamı girdikten sonra ayrıca 22 veya 14 ayar seçmeyin. Ayrı grupları hesaplayıp her birinde görülen “nisaba ulaşmıyor” sonucunu toplu varlık için karar saymak da hatalı olabilir.

Gümüş zekât hesabında iki ayrı işlem var

Gümüş gramı ve fiyatını girmek, gümüşünüzün değerini toplam varlığa ekler. Nisap ölçüsünü gümüş seçmek ise bütün net varlığı 561,2 gram gümüşün değeriyle karşılaştırır. Bu iki işlem aynı değildir; altın nisabı seçiliyken de gümüş varlığınızı ekleyebilirsiniz.

Gümüşün gramı varsayımsal 100 TL ise gümüş eşiği 56.120 TL olur. Yalnız 561,2 gram gümüş, gümüş ölçüsü altında değerlendirildiğinde %2,5 karşılık 1.403 TL'dir. Bu örnek, fiziksel gümüş miktarının seçilen ölçüyle hesabını gösterir.

Aynı 100.000 TL nakit, örneğimizde altın eşiğinin altında fakat gümüş eşiğinin üstünde kalır. Araçta seçimi değiştirmek bu yüzden sonucu değiştirir. Bu fark, nakit için istediğiniz sonucu veren eşiği seçebileceğiniz anlamına gelmez. Para ve ticari mallarda yukarıda açıklanan altın ölçüsünü esas alın; farklı mal türlerinin birlikte değerlendirilmesi veya mezhep tercihi için kişisel durumunuzu dinî danışmanlıkla netleştirin.

Borç, ticari mal ve yatırım alanlarına ne yazılmalı?

Borçlar: Form yazdığınız tutarın tamamını çıkarır; taksit tarihini kontrol etmez. Kurulun borç açıklamasında uzun vadeli kredinin bütün bakiyesi yerine ilgili zekât yılında ödenmesi gereken borçların dikkate alınması belirtilir. Örneğin yıllara yayılmış 900.000 TL borcun o yıl için düşülebilir kısmı 100.000 TL ise alana 900.000 yazmak sonucu gereğinden fazla azaltır. Borç düşülmesi konusunda mezhepler arasında da farklı görüşler vardır.

Ticari mal: Alım satım için tuttuğunuz malların zekât hesabına esas güncel değerini kullanın. Ticaret malına ilişkin açıklama, ileride satıştan elde edilmesi beklenen kârı mevcut mala eklememeyi belirtir. Bir yılın cirosunu bu alana yazmak stok değerini bildirmekle aynı şey değildir.

Alacak ve yatırım: Tahsil edilebilir alacağı ve zekâta tabi yatırım tutarını girin. Hisse senedinde bütün durumlar için tek bir değerlendirme yoktur. Kurulun hisse/pay senetleri kararı, alım satım amacıyla tutulan paylarla şirketin zekâta tabi varlıklarındaki ortaklık payını ayırır. Araç şirket bilançosunu veya yatırım amacını incelemez. Hangi tutarın dahil edileceği belirlendikten sonra bu alana yazılmalıdır.

Temel ihtiyaç kapsamında değerlendirilen kişisel kullanım mallarını sırf bir piyasa değeri var diye ticari mal toplamına eklemeyin. Yaşadığınız konutla satmak için tuttuğunuz taşınmaz aynı amaçla kullanılmaz. Ayrıca aynı parayı hem banka bakiyesinde hem yatırım alanında saymayın; tahsil edilmiş bir alacak banka bakiyesine dahilse onu ikinci kez eklemek hesabı şişirir.